Jak wspierać pasję dziecka bez presji na wynik

Kiedy dziecko znajduje swoją pasję, łatwo dać się porwać razem z nim. Pojawiają się treningi, pierwsze sukcesy, porównania i pytania o kolejny etap. Dobre intencje mogą wtedy niepostrzeżenie zamienić rozmowę o radości w rozmowę o tabeli wyników. Jak być blisko, a jednocześnie zostawić dziecku przestrzeń?

Rozmawiaj o tym, na co dziecko ma wpływ

W badaniu 308 pływaków w wieku 9–14 lat obserwowanych przez jeden sezon klimat tworzony przez rodziców wokół uczenia się, wysiłku i własnych postępów wiązał się z bardziej autonomiczną motywacją. Klimat oparty na wygrywaniu, unikaniu błędów i porównywaniu z innymi wiązał się z jej niższym poziomem. Badanie miało charakter obserwacyjny, więc pokazuje zależności, a nie prostą przyczynę i skutek (O’Rourke i wsp., 2013).

To podpowiada prosty kierunek: wynik może być informacją, ale nie musi być głównym tematem. Zamiast pytać tylko „Które miejsce?”, można zainteresować się tym, czego dziecko próbowało, co je zaskoczyło i z czego jest zadowolone.

Wsparcie dopasuj do dziecka i chwili

W jakościowym badaniu 42 młodych tenisistów wyczynowych zawodnicy mówili, że wolą, gdy rodzice nie udzielają technicznych i taktycznych wskazówek, lecz zauważają wysiłek i nastawienie, pomagają w sprawach praktycznych oraz zachowują spokój podczas meczu. Autorzy podkreślili też, że ważniejsza od samej ilości zaangażowania jest jego forma, uzgodniona z konkretnym dzieckiem (Knight, Boden i Holt, 2010). To niewielkie badanie dotyczyło młodych tenisistów na wysokim poziomie, dlatego nie należy traktować go jak instrukcji dla każdej rodziny. Dobrze jednak przypomina, że wsparcie można po prostu omówić.

Uważaj na presję ukrytą w codziennych słowach

Presja nie zawsze brzmi jak rozkaz. Może kryć się w serii pytań po treningu, analizowaniu każdego błędu, rozczarowanej minie albo sugestii, że poświęcony czas musi przynieść medal. W przekrojowym badaniu 321 młodych sportowców w wieku 10–16 lat i ich rodziców presja rodzicielska była powiązana z niższym zaspokojeniem potrzeb autonomii, kompetencji i relacji u dzieci. Model statystyczny wskazał też pośredni związek presji z mniejszą motywacją wewnętrzną i radością. Ponieważ pomiar wykonano raz i oparto go na kwestionariuszach, nie dowodzi on związku przyczynowego (Amado i wsp., 2015).

Do wypróbowania w waszej rodzinie

Poniższe pomysły są propozycjami do sprawdzenia w codzienności, a nie gotową receptą wynikającą wprost z jednego badania:

• Przed zajęciami zapytaj: „Czego chcesz dziś spróbować?”.
• Po zajęciach daj wybór: „Chcesz o tym porozmawiać teraz czy później?”.
• Zauważ konkretny wysiłek: powrót po błędzie, cierpliwość albo współpracę z zespołem.
• Ustalcie, jakiego wsparcia dziecko potrzebuje podczas zawodów: dopingu, ciszy, zdjęcia czy po prostu obecności.
• Od czasu do czasu pobawcie się bez punktów, pomiaru czasu i oceny.

Pasję można dzielić także poza treningiem: obejrzeć razem mecz, pograć dla zabawy albo wybrać wspólny sportowy motyw. Dopasowane bluzy dorosłego i dziecka mogą być lekkim znakiem „gramy razem”. Najważniejsze pozostaje jednak to, czy dziecko nadal ma prawo do własnego tempa, zdania i odpoczynku.

Wspieranie pasji nie wymaga idealnych reakcji. Wystarczy wracać do ciekawości: co dziś było dla dziecka ważne i jakiej obecności potrzebuje. Wspólna pasja może łączyć także wtedy, gdy wynik schodzi na drugi plan.

Literatura

1. O’Rourke, D. J., Smith, R. E., Smoll, F. L., Cumming, S. P. (2013). Parent-Initiated Motivational Climate and Young Athletes’ Intrinsic-Extrinsic Motivation: Cross-Sectional and Longitudinal Relations. Journal of Child & Adolescent Behavior, 1, 109. DOI: 10.4172/jcalb.1000109.
2. Knight, C. J., Boden, C. M., Holt, N. L. (2010). Junior Tennis Players’ Preferences for Parental Behaviors. Journal of Applied Sport Psychology, 22(4), 377–391. DOI: 10.1080/10413200.2010.495324.
3. Amado, D., Sánchez-Oliva, D., González-Ponce, I., Pulido-González, J. J., Sánchez-Miguel, P. A. (2015). Incidence of Parental Support and Pressure on Their Children’s Motivational Processes towards Sport Practice Regarding Gender. PLOS ONE, 10(6), e0128015. DOI: 10.1371/journal.pone.0128015.